سال ۱، شماره ۳۴ (۱۸ رمضان ۱۳۲۷/ ۴ اکتبر ۱۹۰۹)، ص ۴. مکتوب یکی از خانمهای ایرانی بخدمت باسعادت ذیشرافت مدیر محترم ایران نو معروض میدارد هر چند هوشمندان و عقلای وطن‌پرست ما ایرانیان در این پای تخت مشهورالافاق که در علوم و صنایع سرمشق تمام اهل عالم بود بدبختانه به بعضی ملاحظات موهومه درصدد ترقی و تربیت ما طایفۀ نسوان برنمی‌آیند و حال آنکه صد ملک دل به نیم‌نظر میتوان خرید خوبان در این معامله تقصیر میکنند گویا فتاده از قلم دوست نام ما وان ذره که در حساب ناید مائیم ولیکن بعضی از خواتین وطن‌پرست باین خیال بوده و هستند که بلکه بتوانند خود و نوع خود را از ظلمت جهالت و بی‌علمی و نادانی رهائی داده در وادی ترقی و تمدن قدم گذارند و بقدر قوه و قدرت خود در احداث دبستانها بکوشند با نهایت سعی و کوشش جد و جهد می‌نمایند جای بسی شکر و سپاس بدرگاه خداوند متعال میباشد که ما طایفۀ نسوان را از این خواب غفلت و جهالت بیدار نموده و از معایب نادانی و بی‌علمی و از محسنات دانائی آگاه فرموده این است که خواتین محترمۀ متعصب وطن‌دوست نوع‌پرست درصدد ترقی و تمدن نوع برآمده و در احداث دبستانها همراهی میفرمایند امیدوارم که بزرگان و والاهمتان وطن نظر مرحمتی باین اسیران وادی جهل و نادانی فرموده از کیمیای همت عالی خودشان مسین وجود نوع را زر نمایند نبود عجب اگر باسیران نظر کنی خاک وجود ما بنگاهی تو زر کنی ومتدرجا بواسطۀ دقت و مواظبت و توجه و مراقبت خیراندیشان مال بین مسئلۀ تربیت بنات این کشور بدرجۀ لازمه اهمیت یافته مکاتیب و مدارس متعدده برپا شود تا بمرور ایام این تخم عظیم‌الاثر ترقی فرزندان سبز و خرم گردیده و مثمر ثمرات مفیدۀ روحانی و جسمانی شده از ظلمت جهالت و نادانی رهائی یابیم و باینواسطه در این ایران نونهال‌های نورس تمدن و ترقی بارور شود و قدرت و توانائی شایسته نصیب گردد چنانچه بر همه واضح است که دولت علیه عثمانی همیشه در ترقی و تربیت بنات ساعی بود خصو صا در این ایام مشروطیت که خود را در اندک زمان میان دول قوی روی زمین ممتاز گردانیده بیش از پیش در فراهم آوردن همه نوع اسباب ترقی و تمدن صوری [و] معنوی اناثیه ساعی و جاهد شده است و همین نکتۀ مهمه دلالت بر این میکند که بواسطۀ فروغ تربیت لازمه نسوان دولت علیۀ عثمانی در تنظیمات و ترقیات مملکتی خود سهیم گردیده وجود خویش را در احیای نوع بیش از پیش کارآمد و سودمند خواهد گردانید و همچنان دولت چین که پس از هشت سال دیگر داخل در صف دول مشروطه خواهد شد، امروز تربیت بنات را بطوری اهمیت داده و ساعی گشته که در هر روزی چند روزنامۀ مخصوص از طرف خواتین وطن‌پرست بطبع و نشر می‌رسد و بطوریکه معروف است علاوه بر عده کثیری از نسوان که در خود مملکت چین مشغول تحصیل و تربیت هستند قریب هزار نفر از دختران خانوادگان محترمین چینی بخرج خود و بکمک دولت چین در (توکیو) که پای‌تخت ژاپن است مشغول تحصیل شده‌اند و نیز جمعی از دختران و خواتین محترمه در چند ماه دیگر برای درک تربیت لازمه عازم خاک انگلیس که مهد آزادی سیاسی است خواهند شد در همین خاک پاک ایران وقتیکه باطراف خودمان نگاه میکنیم اقدامات طوایف ارامنه و کلدانی و یهود و زردشتی را در این باب خوب مشاهده میکنیم با آنکه با ما هم‌خاک و ساکن ایرانند از زمانیکه احداث مدارس نسوان نموده‌اند از حیث اخلاق و صفات و صنایع بیتی و پاکی و درستی ترقیات عمده نموده‌اند و گوی سبقت را از میدان ما ربوده‌اند و ما بیچارگان هنوز درماندۀ وادی ضلالت و نادانی میباشیم در صورتیکه سرمشق تمام عالم بوده‌ایم هزار افسوس چه خوب گفته است ملای رومی چونکه گله باز آید از ورود پس فتد آن بز که پیش‌آهنگ بود البته تعصب غیوران وطن‌پرست این خواری و پستی را بر ما طایفۀ نسوان روا نخواهد داشت ای هوشمندان غیور وطن‌پرست ملاحظۀ فرمائید که در ژاپون وچین و هند و خاک عثمانی و مصر تا چه اندازه مسئلۀ تربیت دختران اهمیت پیدا کرده است که سیاسیون آن ممالک ادارات تربیت دختران را بانهایت دقت متوجه هستند امیدوارم که در این ایران نو هم بواسطۀ علو همت و سمو غیرت وطن‌پرستانه حقیقی که قسمت‌ها شده‌است مسئله تربیت دختران در خاطر وزرا و ارکان و اعیان دولت و امنا و بزرگان ملت بعید از اهمیت لازمه واقع نخواهد بود و بقدر قوه و اسبابی که ممکن شود اقدامات بصیرانه خواهند فرمود و در جزو امور مهمه این مسئله را نیز اهمیت کامل خواهند داد. اگرچه قلم را آن زبان نبود که درد عشق گوید باز ورای حد تحریر است شرح آرزومندی ولی امیدوار چنانم که در سمع قارئین این عرایض مستدعیانۀ کمینه مسموع افتد