سال ۱، شماره ۶۱ (۲۴ شوال ۱۳۲۷/ ۸ نوامبر ۱۹۰۹). ص ۱ـ۲. قدح زنان ایرانی بواسطۀ زنی که خبرنگار جراید روس است گویا در عالم چیزی دلپسندتر و عالی‌تر و دلرباتر از هنر زنهای نویسنده و ادیبه و شاعره نباشد. حکایات و اشعاری که زنها می‌نویسند و میگویند انسانرا در عالم دیگری داخل کرده عوالم خارق‌العادۀ که پر از انقلابات گوناگون است سیر میدهد گاهی گریه و زاری و زمانی خنده و شادی و بالاخره وقتی انسان تألیفات آنانرا می‌خواند گوئیا در نواحی عجیب و غریب که دست جن و پری در آنان کار کرده سیر نموده و محظوظ میشود. و این قبیل نسوان از شهرزاد با حکایات الف لیلا که هنوز مورد تحسین و تقدیر عالم است شروع شده به (ژرژ ساند بیت شیرستو) و بسیاری از معاریف نسوان دیگر یکی از تزیینات و افتخارات ممالک خود را تشکیل میدهند. چقدر شرح‌ها و حکایات دلپذیر گاهی مهیج و زمانی مؤثر که در تألیفات این نسوان ادیبه نگاشته شده، ولی در عوض وقتی که اسنادات دروغ و افسانه‌های بیجا و تهمت ها و اغراض باطنی فکر یک زن را احاطه کرده و شخصی در نوشتجات او همین‌ها را ملاحظه کند چقدر آن حالت جاذبه از میان رفته و مبدل به تنفر و روگردانی میشود. و ما را عقیده این است که هیچ چیزی در عالم نمی‌تواند زشت‌تر و بدتر از خیالات مفسدانه یک زن بوده و مضرات آن برای هیأت اجتماعیه بالاتر از هر چیزی است. بدبختانه در اینموقع ما مجبویم که در همین موضوع چند کلمۀ بنویسیم زنی که لقب [خانم] را نام مستعار خویش قرار داده در نمرۀ ۱۱۳۴۱ یکی از روزنامه‌های پترزبورغ موسوم به (بیرژویا و دمستی) مورخۀ ۱۲ ـ ۱۵ اکتبر ۱۹۰۹ در کاغذی که از تهران باین جریده نگاشته و شرحی در تحت این عنوان می‌نویسد «نسوان ایران و شبابت» مندرجات این مقالۀ ادیبۀ روس که به شرف ملیت ما برمیخورد، تماما عبارت از فحش و تهمت و هتک ناموس میباشد. در اینموقع لازم دیدیم که چند جای آن مقاله را ترجمه نموده بنظر قارئین محترم برسانیم اما منظور از ترجمۀ این عبارات این نیست که با این کلمات زشت اذهان مردم را مسموم سازیم بلکه غرض ما این است که به طور تکرار و تذکار بهمه ثابت بشود که ما گاهی بلکه همیشه دربارۀ آنها که بما وارد و در مملکت ما مهمانند در سهو و خطا هستیم و بخوبی آنها را نمی‌شناسیم و آنها در عوض این مهمان‌نوازی و مهربانی ما وقتی که از اینجا می‌روند بجای تشکر و امتنان چیز دیگری جز فحش و هتک ناموس لایق ما نمی‌بینند و بهمین وسیله ادای شکران می‌نمایند. این خانم مغربی که ذکرش گذشت وقتی از نسوان ایران صحبت می‌کند می‌گوید: «زنان ایران با وجود چادرهای بسیار ضخیم و بدشکل باز آزادی تامه را دارا بوده و هیچ‌یک از آنان بیک شوهر قناعت نمیکنند. شوهرها که در تمام روز از خانه بیرون هستند و یا در سر کار و یا بدید و بازدید مشغول می‌باشند می‌توانند مطمئن بشوند که هریک از زنهای آنها ببازار رفته و خود را بمسلمانان و عابرین عرضه داشته و هرکس پول بیشتر بدهد با او می‌روند هر روز عصر یک دسته از زنها با صورتهای تیره و اندام مستور در بازار گردش می‌کنند در انجاست که مردم با آنها بخور داده (لاس زده) و قطع معامله مینمایند و مسلما هیچ شوهری نمی‌تواند در میان این جمعیت زن خود را که شاید منتظر خریدار است بشناسد» کیف و هوس خانم نویسنده تربیت شده باین قدرها اکتفا نکرده و در هتک ناموس خیلی جلوتر رفته و ما انچه را که او گفته نمی‌خواهیم دوباره تکرار کنیم فقط این جمله را ترجمه می‌کنیم میگوید: وقتی زنها کار می‌کنند ملتفت باطراف خود هستند که به‌بینند کی بانها نگاه می‌کند و اگر به‌بینند که اتفاقا یک نفر مرد مواظب حرکات آنهاست فورا چهرۀ خود را مستور می‌دارند ولی از صورت تا زانو را مکشوف می‌سازند. در مملکت شاه زنها مستبدترین عناصر هستند.» آیا این عبارات مخل ناموس است [نیست] چه باید جواب داد؟ راست است که ما خیلی حقایق زشت راجع به خانمهای خبرنگار که به مملکت ما وارد می‌شوند می‌توانیم بنویسیم ولی حیثیت و شرف ما بما اجازه نمیدهد که کثافات را بهم زده و هوا را متعفن سازیم. و بدین جهة است که در باب این هجویات فقط بیک سؤال از نقطۀ نظر حقوقی و اخلاقی اکتفا مینمائیم. اگر ما جرئت و جسارت کرده در جراید تمام زنهای اروپا را بدون انتشار به بدعملی متصف نمائیم آیا یک نفر اروپائی چه خواهد گفت. آیا قانونا و اخلاقا حق خواهد داشت که برای این قدح بر علیه ما اقامۀ دعوا نماید؟ آیا در مقابل چنین کاری آن اروپائی برای مرمت شرف خود و آن‌هائی که هتک ناموسشان شده مجبور میشود که بعدلیه رجوع نماید؟ ما با کمال اطمینان می‌توانیم که بتمام این سؤالات یک جواب داده و بس و آن این است: بلی اروپائی حق اقامۀ دعوا و رجوع بمحکمه دارد زنان (جلف) در همه‌جا هستند اما این فقره نباید باعث بشود که هتک ناموس تمام نسوان یک ملتی را بکنند. بنابراین ما میگوئیم بچه حق این خانم مغربی به خواهران و زنان و مادران ما فحش داده و می‌گوید که این‌ها خود را به عابرین در کوچه می‌فروشند و عجب اینجاست که این مسئله را شامل عموم زنها کرده و استثنائی قرار نمیدهد. نمی‌توان گفت که این فقره یک سهو و یا اینکه یک شکل هوسی است که دامن‌گیر این خانم شده بلکه در نهایت خوبی تهمت بسیار سختی میباشد و اگر بخواهیم قانونا بگوئیم این مسئله تعرضی و تجاوزی است نسبت به حقوق عمومیه که مرتکبین آنرا محاکم جزا تعقیب نموده و قوانین جنایات سیاست و تنبیه مینماید. بدین جهة است که ما در این موقع فقط نظر دقت وزارت امور خارجه را نسبت باین خانم خبرنگار جلب کرده و بنام ملتی که بشرف او برخورده‌اند و بنام خواهران و مادران و زنان خود که هتک ناموسشان شده است از وزارت خارجه خواستاریم که به وزیر مختار ایران در پترزبوغ امر لازم بدهند تا برعلیه آن روزنامۀ که این مقاله را درج نموده اقامۀ دعوا نموده تا نویسندۀ این مقاله را که تمام نسوان ایران را قدح کرده و بدست بدهد تکلیف و حق ما این است که این سرمست را درخواست و جدا طلب نمائیم و بنام ملت می‌خواهیم که مقصود ما حاصل گردد. امیدواریم که وزیر مختار دولت روس هم در طهران از طرف خود اقدامات لازمه بعمل آورده ترمیم این تحقیر سخت و هتک ناموس که بملت ما شده بنمایند. امروز موقع آن است که معزی‌الیه احساسات دوستانه‌ای که همواره نسبت بمملکت اظهار می‌دارند ابراز و ثابت سازند. اما در خصوص خانم مغربی بعدها دوباره از شخص او سخن خواهیم راند. غلامرضا