سال ۳، شماره ۵ (۲۸ ربیع‌الاول ۱۳۲۹/ ۳۰ مارس ۱۹۱۱)، ص ۴. پیشنهاد شرکت خیریه خواتین سواد عریضه‌‌است که از طرف شرکت خواتین بمجلس حفظ‌الصحه داده شده ذات نایافته از هستی بخش کی تواند که شود هستی‌بخش در دول متمدنه از برای حیوانات مریضخانه و طبیب و اسباب حفظ‌الصحه از هر قبیل مقرر فرموده زهی بدبختی که ماها اهالی ایران از بی‌علمی و بی‌صاحبی از حیوانات خارجه در زندگی پست‌تر و ذلیل‌تر میباشیم و علت غفلت از این امر مهم که اس اساس زندگی است در نزد اشخاص عالم با خرد و معرفت ظاهر و هویدا است و او این است که هرچه بتاریخ زندگی خود به آبا و امهات و اجداد گذشته مراجعه مینمائیم معین و ثابت میشود که هیچ‌وقت وزیر علوم و معارف با علم و دانش نداشته‌ایم و هرگاه یک وقتی هم یک وزیر علوم تحصیل‌کردۀ دانشمند بوده است وجود ذهنی داشته است و آثار مترتبۀ که کاشف بر قوۀ عملی بوده باشد در میان نبوده فقط وجود خارجی داشته است از برای گرفتن مواجب و مرسوم و مقرری و مداخلهای دیگر… ماها در وجدان خود خیال میکردیم که حال که حسیات ملت قدری ترقی کرده و پی بحقوق خود برده و هرکس باید تکالیف شخصی و شغلی خویش رفتار نماید اعم از آنکه کسی باو اخطار مینماید یا نمینماید کارها و چرخهای دوایر که یکی از آنها وزارت علوم و معارف باشد در شدت سرعت در محور خود در کمال صحت میچرخد دیدیم هیهات هیهات الان هم کماکان حال و ماضی بیک منوال بلکه علم داریم که در استقبال هم امید فرجی باشد ولی خیلی تعجب است از دکترهای عالیمقام دیپلمه که همه روزه از فرنگ وارد میشوند با تابلوهای بسیار بزرگ و عالی که در بالای درب بیمارستان های خودشان نصب میفرمایند که علمای مملکت ما میباشند که گویا ابدا در این جاده و طریق سیر ننموده‌اند و ابدا خیال نمیکنند که مملکت بدون اساس حفظ‌الصحه مثل بدن بی‌روح میباشد و چندی نمیگذرد که متعفن میشود چندی بود که بعضی از لوایح در باب حفظ‌الصحه در جراید مندرج می‌شد از کمسیون حفظ‌الصحه بلدی در فقرۀ تنظیف کوچها و تصفیۀ [ناخوانا] و دلاکها خیلی اسباب امیدواری گردید که الحمدالله کارها درست میشود و متدرجا امید است که از برای جنس ما زنان هم فایده و ثمری داشته باشد دریغ افسوس که احدی در خیال اهمیت این کارها نیست و حال آنکه شما علمای این فن خوب اطلاع دارید که ما زنها بعلاوه شرکت عمومی در احتیاج بحفظ‌الصحه با مردها مخصوصا بعضی خصوصیات داریم که حفظ‌الصحۀ ماها نهایت اهمیت را دارد از قبیل توالد و تناسل و امراض رحمی و عمل رضاع… مثل قابله‌های ناقابل این شهر که چقدر باید دولت و ملت و اطبای بزرگ اهتمام در این کار بزرگ داشته باشند که این جنین‌های معصوم در حیات رحمی در کمال راحتی زندگی داشته‌اند بواسطۀ بعضی از قابلهای بی‌علم و عمل که ابدا سررشته از خارج نمودن طفل بی‌گناه و جفت ندارند بلکه از مقدمات و ترتیبات انتی‌سپتک اطلاعی ندارند با یک عمل جاهلانه و وحشیانه طفل و مادر هر دو را هلاک می‌نمایند دول متمدنه سعی و کوشش دارند بچندین هزار وسیله از برای کثرت نفوس ولی ماها بقدر قوه سعی داریم در برانداختن جنس انسان از صفحۀ زمین اگر شما حفظ‌الصحه در این باب داشتید آیا این امراض در زنان حامله بعد از وضع حمل پیدا می‌شود مثلا این هم سفلیس که در این شهر شیوع دارد که اغلب زنها و مردها مبتلا می‌باشند اغلب بتوسط دلاکهای زنانه عملجات حمام‌ها است چرا این قسم است برای اینکه شما حفظ‌الصحۀ صحیح ندارید خواتین محترمه شرکت ایرانی مدتی است که جمیع هم خود را بر این گماشته‌اند محض خدمت به نوع و عالم انسانیت همه قسم همراهی می‌نمایند از برای اخلاق و آسایش و رفاهیت و حفظ‌الصحه زنان از همه جهت از آن جمله دارالصنایع تشکیل نموده که زنان بی‌باعث و دختران بی‌کس را از دور کوچه‌ها و محلات عقب کالسکه و درشکه با روهای باز و بی‌عصمتی جمع‌آوری نمایند و مدرسۀ تشکیل خواهد داد برای تربیت نسوان و اخلاق فاسد آنها بدین واسطه به کمسیون حفظ‌الصحه بلدی عرضه می‌دارد که چون تربیت قابله‌ها و رسیدن بقوه علمیه و عملیۀ آنها از برای آقایان و دکترهای حفظ‌الصحه کمال اشکال را دارد زیرا که در امتحان حیا مانع آنها می‌شود و همچنین برسیدن دلاکها و حمام‌کارهای زنانه و همین قسم بزنهائیکه میخواهند دایه‌گی نمایند که چقدر باید از بابت دایه‌ها دقت نمود در صحت آنها در امراض مزمنه و مسری و نجابت و عفت و عصمت آنها لهذا مستدعی می‌باشند شرکت خیریه که در دارالصنایع که در خیابان وزیر مخصوص است و از همه جهت اسباب این کار جمع است و هفتۀ دو روز از خانمهای محترمه عالمه که عضویت دارند منعقد می‌شود اطاقی معین شود یکی از مادامهای عالمه دیپلمه که شما هم امضا بفرمائید در هفته دو روز بتوسط مجلس حفظ‌الصحه ماماها را حاضر نمایند از برای امتحان که در آن انجمن محترم بتوسط خانم دکتره قابله آنها را جرح و تعدیل نمایند و هرکدام قابل نمی‌باشند از عمل منع شوند و هرکدام قابل قابله‌گی هستند به آنها تعرفه بدهند بعلاوه مجلس درس و کلاس معین شود و خود انجمن کمال همراهی را در این امر خیر که اسباب حفظ الصحه و کثرت نفوس است دارند به علاوه بعضی از اهل انجمن در این کلاس حاضر می‌شوند و تحصیل می‌نمایند که انشاءالله در آتیه از روی علم و دانش داخل کار و عمل شوند و فایده برای ملت داشته باشند و در ضمن به عملجات حمامها و دایه‌ها هم رسیدگی شود و هرکس دایه لازم دارد به دارالصنایع رجوع شود و هرکس هم می‌خواهد دایه بشود خود را ارائه و معرفی نمایند البته محض ترویج علم و همراهی با نوع زودتر پرگرام این کار فرستاده شود. از طرف شرکت خیریۀ خواتین ایرانی مریم مزین‌السلطنه بنت رضی طباطبائی جواب ادارۀ حفظ‌ الصحه خدمت خواتین محترمۀ شرکت خیریه عرض میشود مراسلۀ شریفه محتوی بر تذکار امورات حفظ‌الصحی زنانه و مخصوصا قابله و دلاکان زنانه زینت‌بخش مجمع حفظ‌الصحه بلدیه گردید هیچ شکی نیست که ملاحظات حفظ‌الصحی نسوان مقدسه که اسباب بقای نوع انسان می‌باشند الزم مسائل حفظ‌الصحی است ولیکن گمان نشود که کمسیون حفظ‌الصحه در اینباب قصوری داشتۀ باشد یکسال پیش از این که مجلس حفظ‌الصحه در دارالحکومه منعقد میشد در اینباب شرحی نوشته شده است (اطلاعا[اطلاعات] فرستاده شد) که در مدارس زنانه جائی برای تحصیل علم مامائی تهیه شود تا مجلس حفظ‌الصحه قراری برای معلم و متعلمین علم قابله‌گی بگذارد و لیکن چنانچۀ خود مرقوم داشته بودید وزارت علوم که از لزوم این امر مهم غافل بود بمعاذیر غیرموجه مانع از اجرای مقصود شد حالا که آن ذوات محترمه مجمعی برای رفرم و اصلاح کار قابله‌گان منعقد میسازند البته کمسیون حفظ‌الصحه بقدر امکان در پیشرفت این خیال مقدس همراه و انچه حالیه پیشنهاد آن مجمع محترم میکند این است که تمام علم قابله‌گی و اعمالش را نمیتوان بعهدۀ زنها واگذاشت در ممالک متمدنه هم بیشتر اعمال بزرگ قابله‌گی با مردان است و هنوز یکنفر زنی که خود به تنهائی مباشر اعمال بزرگ این علم باشد شناخته نشده است. پس میتوان مباشر عمل قابله‌گی را بسه نوع تقسیم کرد. یکی قابله مباشر تنظیف رختخواب و گرفتن و ناف بریدن طفل و تغسیل مواضع لازمه که بفرانسه (شارفم) مینامند. دویم مامائی که تغییر در وضع غیرطبیعی بچه را توانسته اتفاقات وضع حملی را شناخته و تدابیر رفعش را بتواند یا همانقدر بداند معلوم است که این صنف قابله که اگوشور نامیده‌اند باید درس خوانده و امتحان داده باشد صنف سیم دکتر در علم قابله‌گی است که عالم بتمام امراض زنانه و عامل اعمال لازمه وضع حملی و بکار بردن (فرست) و غیره میباشد اگرچه هر سه صنف همه روزه لازمۀ مدنیت است ولی بدبختی ما از عدم مراقبت وزیر معارف بوده که این امورات را بقسمی از ترتیب انداخته که اصلاحش در کمال اشکال است ولی انشاءالله از امروز مجلس حفظ‌الصحه بلدیه شروع به انجام مقاصد آن انجمن محترم خواهند نمود از بابت معایب دلاکان زنانه به عموم استادهای حمامی از جانب بلدیه اعلان می‌شود که هر زنی که بخواهد در حمام آنها دلاکی کند باید نوشته از طبیب معتبر که بامضای کمسیون حفظ‌الصحه بلدیه رسیده باشد داشته باشد و هر خانه که زن دلاکی را برای کار دلاکی دعوت میکنند خانم خانه باید نوشتۀ طبیب و امضای بلدیه را به‌بیند. ابوالحسن دکتر ایران نو حسیات زنان و انتیاء آنان مورد بسی تبریک و جای بسی امیدواری است ولی یک چیزی میخواهیم هم در مراسلۀ خانمها و هم جواب آن تنقید کنیم و آن اینست که علت بی‌ترتیبی امور حفظ‌الصحه زنانرا فقط از وزیر و یا وزارت‌خانۀ علوم میدانند حال آنکه این یک نظر سطحی است زیرا کدام وزارت‌خانه و یا کدام ادارۀ مرتب بود که وزارت علوم نبوده و مسئول است؟ علت همان درد عمومی است که به همۀ شعب زندگانی ایرانی مستولی است.