سال ۳، شماره ۱۰۹ (۲۰ شعبان ۱۳۲۹/ ۱۵ اوت ۱۹۱۱)، ص ۳. دائر به تربیت نسوان از برای نوع زن در ارتقاء بمدارج عالیه علمیه و ادبیه شأنی است بلند و عظیم زیرا بعهدۀ زن است که اولاد خود را بحسن اخلاق تربیت دهد و اصلاح مفاسد بدنی خود را نماید از جمله مطالبیکه ظاهر است و کمتر احتیاج باقامۀ ادله و براهین دارد این است که اگر مادر عالمه و عاقله باشد اولاد خود را بطوری تربیت می‌کند که صاحب ملکات حسنه و اخلاق مرضیه می شوند و روح آداب، و معنویت حسن اخلاق، نرمی طبیعت، و ملایمت خوی، و سایر صفات مستحسنه را در پرورش اولاد می‌آموزند که پس از اینکه اولاد نمو کرد بحد رشد رسید صاحب بسیاری از صفات حسنه است و بحد تمیز رسیده‌اند در حالتیکه دارای شهامت و عزم و حزم و تقدم و تفوق بر همگنان هستند (بخلاف مادران ما که در ایام صباوت طفل را بانواع و اقسام مهالک هم‌آغوش خاک نموده و غالبا صاحبان اخلاق رذیله و صفات غیرمرضیه‌اند) در این مورد اگر مختصر نظری به تواریخ عالم بیندازیم میتوانیم استنباط کنیم که مردمان بزرگ و رجال سترک بمدارج عالیۀ علمیه و ادبیه ارتقا نیافتند مگر بتربیت و تعلیم مادران و آنچه از مردان بزرگ عالم در صفحۀ تاریخ دنیا مطالعه کنیم می‌بینیم تمام ثمر اشجار علم و فضل و ادب بوده که مادران آنها در بوستان قلوب آنان غرس نمودند مانند (ناپلیون) و اسکندر و بر خلاف اگر مادر جاهله باشد که ثمر وجود و مراتب مأموریت خود را در پرورش و تربیت اطفال نداند و بواجبات خود پی نبرد دیده میشود که اولادش بحد رشد و جوانی میرسد در حالتیکه دارای جهل و دنائت و سوءسلوک و بدخویی است و بکلی از صفات مردی و مردمی خارج است حقیقت مسئلۀ تربیت زنان مسئله مهمی است چنانچه خداوند میفرماید (الجنت تحت اقدام الامهات) و بسیاری از علماء و فضلاء و حکماء و مصنفین کتب هم خود را مصروف به این داشته که در این خصوص کتب عدیده و مجلدات ضخیمه تألیف و تدوین نموده‌اند که همگی را رأی بوجوب تعلیم زنان تعلق گرفته زیرا در تعلیم زنان اثر شدیدی در ترقی و حصول حاجات امت موجود است ولی با این همه تعریف و توصیف علماء و فضلاء مادران ما بجز فساد اخلاق و جهل و خرافات‌ چیزی نیاموخته [ناخوانا] قوای دماغی آنها فاسد و مانع از هر رشحۀ سعادت و از هر استشمام هوای گلستان تمدنی محروم گردیده‌اند. اگر مادران ما نظری بترقی و تکامل اروپائیها انداخته و یا یک نظر عمیقی در ترقیات آنها بنگرند خواهند دید که بواسطۀ تربیت مادران آنها است که عاریند از جهل و خرافات یکی از بزرگان امریکایی میگوید «چشمهای اطفال ما بمنزلۀ دوربین عکاسی و سامعۀ آنها بمثابۀ کارخانه گرامافون است» یعنی بواسطۀ عدم قوۀ ممیزه هر چیزی را بزودی فرا گیرند. در ایران تعلیم زنان را در سنوات ماضیه یک نوع فساد در دین میدانستند! و این مطلب عجیب است چرا که عادت مذمومۀ آنها که از روی بی علمی و درد بیدرمان خودغرضی است غلبه دارد که از صراط مستقیم آنان را خارج نموده وقتی که عادت غلبه کرد گرچه از راه احقاق حق هم باشد ثبات در عمل را فانی میکند و برای ظفر یافتن طالب بحاجات خود جد و جهد را معدوم مینماید چنانکه در فوق ذکر شد اگر مطالعه‌کنندگان محترم نظری بتاریخ نمایند شاهد و گواه عدیده خواهند یافت که همه دلالت میکند بر علو شان و رفعت و منزلت زنان صدر اسلام در چند دوره با کمال سعی و جهد بگوی و چوگان علوم و معارف دمخور بودند که شرح حال هر یک ثبت تاریخ است خوب است بخاطر بیاوریم مطالبیکه در قوت و خدمت بدین اسلام از حضرت خدیجه خاتون زوجۀ پیغمبر هم صادر شد از اعمال عظیم و کارهای بزرگ همچنین سایر زنان که به بلاد حبشه فرار کردند و زنان و مادرانی که جنگ کردند با شوهران و پسران خود در راه ترقی دین اسلام که فقط ملاحظه و تفکر و ثبات قدم آنها باعث حیرت مردان امروز است و حال آنکه اغلب عالمه و فاضله و حافظ قرآن و احادیث شریف بودند ما در اینجا مقصودمان از ذکر تاریخ نبود بلکه آگاه کردن مادران بود بوظیفه خود که چگونه در تربیت نونهالان خود بکوشند. (م.د محمود)